ZMYO, Mimarlık ve Şehir Planlama Bölümünde "Oklid’in Elemanları Üzerine" Adlı Bir Seminer Düzenlendi

Küçült Yazı Tipi Büyüt

ZMYO, Mimarlık ve Şehir Planlama Bölüm Başkanı, Dr. Öğr. Üyesi Veli AKARSU tarafından, 14 Eylül 2019 Pazartesi D13 no’lu dershanede Saat:11.00’de, Öklid’in Elemanlar Üzerine adlı bir seminer sunumu gerçekleştirildi. Seminere, Harita ve Kadastro Programı ve Radyo Televizyon Programı öğrencileri yanı sıra, İnşaat Programından, Öğr. Gör. Hüseyin MUNGAN ve Radyo Televizyon Programından , Öğr. Gör. Serkan BOZKURT katılımlarıyla gerçekleştirildi. Seminere Oklid’in 5 dakikalık kısa özgeçmiş videosunun izlenmesiyle başlandı. Öklid tarafında günümüzden 2300 yıl önce 40 yaşında yazılan 13 ciltlik elmanlar adlı geometri kitabı ve konuları tanıtıldı. Elemanların çok sayıda dile 1000’den fazla baskısının yapıldığı en önemli geometri kitabı olması yanında, fen bilimlerin gelişmesinin önünü açtığı vurgulandı. Öklid’in, Platonun giriş kapısına, Geometri Bilmeyen Giremez yazdırdığı akademesinde, geometri dersleri verdiği anlatıldı. Kitap I’in 23 tanımı, 5 beliti (aksiyomu) ve 5 ortak kavramları tanıtıldı. Sonra, Elemanların Türkçeye kısmi çevirileri tanıtıldı. Elemanların ilk  çevirisi 18. yüzyılda (1797) Hüseyin Rıfkı Tamani Hoca tarafından, John Bonnycastle tarafından askeri okullar da subayların işine yarayacak  kısımları Elemanlar’da seçerek (%40’ kadar 186/465 önerme) İngilizceye çevirdiği bu bölümlerden oluştuğu, 2011 Güz Döneminde Mimar Sinan Üniversitesi Matematik Bölümünde, Özer Öztürk ve David Pierce tarafında Yunanca metinden yalnızca ilk kitabı (45/465 önerme, 2015 yılında ise düzeltilmiş 5. baskısı yapıldığı) çevirdiği, Evren İşbilen, Thomas Elrington’un Elemanlar’ın ilk altı kitabını içeren 1833 tarihli kitabından ilk iki kitabını çevirdiği, Ufuk Deniz Yar, Fitzpatrick’in İngilizce çevirisinden, 1. Kitabı 27 Kasım 2017’de çevirdiği ve Elemanların ilk tam çevirisinin ise Bilkent Üniversitesi Matematik Bölümü Öğretim Üyesi, Prof. Dr. Ali Sinan SERTÖZ tarafından 2018 yılında yapıldığı ve TÜBİTAK başkanı, Prof. Dr. Hasan MANDAL tarafından  Nisan 2019’da TÜBİTAK yayınları arasında, 2 baskısı yapıldığı anlatıldı. Öklid’in Paralellik Aksiyomu bir noktadan bir doğruya sadece bir paralel doğru çizilebilir olduğunu ifade eder. Fakat Matematikçiler 2000 yıl boyunca ilk 4 aksiyomundan hareketle bu aksiyomun ispatını gerçekleştiremedikleri, 19. yy’ın 2. çeyreğinde, Gauss, Bolyai ve Lobachevsky 2000 yıllık geometrinin temel taşı olan 5. aksiyomunu reddetme yolu ile meydan okudukları, böylece Öklid-Dışı geometrilerin doğuşunu gerçekleştirdiler anlatıldı. Lobachevsky verilen bir doğrunun dışındaki bir noktadan iki veya daha çok paralel doğru geçirerek, hiperbolik geometrinin doğmasına, Gauss’un öğrencisi Riemann ise bir doğrunun dışında sonsuz adet paralel olmayan doğru geçirebileceğini ispatlayarak eliptik (küre) geometrisinin doğumuna yol açtıkları anlatıldı. Bir doğruya dışındaki bir noktadan bir paralel doğrunu geçmesi özel durumu ise Öklid Geometrisine bir temel geometri olma özelliği kazandırdığı ifade edildi.

Hiperbolik geometri ve Riemann geometrisi (eliptik geometri) ile, fiziksel uzayın Öklid dışı bir geometriye sahip olduğu gösterilmesine karşın, evrenin eğiminin Öklidiyen özellikte olduğu günümüzde ispatlandı açıklandı.

Seminerin sonuna doğru, Öklid’in Elemanlar kitabında bulunan Pisagor ve Asal Sayıların Sonsuzluğuna ilişkin teoremlerinin ispatları tahtada gösterilerek seminer sonlandırıldı.

 

 

 

 

Öklid

Müderris
Hüseyin Rıfkı TAMANİ

Prof. Dr. Ali Sinan SERTÖZ

Prof. Dr. Hasan MANDAL
(TÜBİTAK Başkanı)




Yayınlanma Tarihi : 16.10.2019